Polska fundacja rodzinna to nowa instytucja w polskim prawie. Choć możliwość jej
założenia istnieje od kilku miesięcy, zdążyła już zyskać zainteresowanie przedsiębiorców i
osób szukających sposobów ochrony swojego majątku.
Po dziewięciu miesiącach obowiązywania przepisów, w Polsce zarejestrowano ponad 400
fundacji rodzinnych, co jednoznacznie potwierdza fakt, że wieloletnie postulaty polskich
przedsiębiorców o wprowadzenie do rodzimego porządku prawnego fundacji rodzinnej
były uzasadnione.
Fundacja rodzinna to instytucja, która ma na celu zabezpieczenie majątku osobistego lub
rodzinnego przed wypadkami losowymi oraz zapewnienie ciągłości funkcjonowania
biznesu rodzinnego.

Dlaczego polska fundacja rodzinna okazała się atrakcyjnym rozwiązaniem?

Polska fundacja rodzinna pozwala zachować kluczowe elementy majątku osobistego
lub rodzinnego
, stanowiąc pewnego rodzaju „tarczę” przed ewentualnymi zawirowaniami
życia.
Przeniesienie akcji lub udziałów spółek do fundacji rodzinnej umożliwia zapewnienie
ciągłości funkcjonowania rodzinnego biznesu. To również skuteczny sposób na
uniknięcie rozdrobnienia właścicielskiego
, co jest częstym problemem w przypadku
dziedziczenia udziałów. Co więcej, polska fundacja rodzinna wprowadza możliwość
zaangażowania do zarządzania nią profesjonalnej kadry menedżerskiej, zatrudnionej w
celu realizowania założeń fundacji rodzinnej, czyli gromadzenia majątku i pomnażania go
w interesie beneficjentów fundacji.
Planowanie sukcesji z wykorzystaniem fundacji rodzinnej pozwala na znaczną
elastyczność. Odpowiednio przemyślane i opracowane postanowienia statutu fundacji
rodzinnej umożliwiają kompleksowe ukształtowanie dziedziczenia i przekazywania
majątku kolejnym pokoleniom.
Polska fundacja rodzinna stanowi efektywny podatkowo wehikuł, który umożliwia
reinwestycję kapitału i majątku rodzinnego. To zagadnienie jest szczególnie istotne w
przypadku transakcji zbycia/nabycia udziałów i akcji, w której czynność dokonana przez
fundację rodzinną zarządzającą w ten sposób majątkiem, jest znacznie korzystniej
opodatkowana w porównaniu do zasad ogólnych, pod warunkiem, że środki pochodzące z
transakcji zasilą fundację rodzinną w celu budowy kapitału rodzinnego.

Polska fundacja rodzinna w transakcji

Udział fundacji rodzinnej w procesach transakcyjnych, polegających m.in. na sprzedaży
udziałów lub akcji w spółkach, ze względu na sposób opodatkowania (Polska Fundacja
Rodzinna – nowe rozwiązania dla przedsiębiorców
) staje się coraz bardziej powszechny,
jednak niesie ze sobą określone ryzyka podatkowe, o których mowa w dalszej części wpisu.
Z drugiej strony, z perspektywy kupującego, gdy sprzedającym w transakcji nie jest osoba
fizyczna, a polska fundacja rodzinna, ryzyko transakcyjne znacznie się zmniejsza. Dzieje się
tak dlatego, że ustanawianie szeregu zabezpieczeń, często skomplikowanych i
kosztownych, może okazać się nieskuteczne wobec osoby fizycznej, której znacznie łatwiej
jest uniknąć odpowiedzialności za zobowiązania, niż podmiotowi ze stałą siedzibą i
określonymi aktywami. Ten szczególny walor transakcji z fundacją rodzinną po stronie
kupującego warto zatem podkreślić w trakcie negocjacji.

Korzyści podatkowe a ryzyka interpretacyjne w polskiej fundacji rodzinnej

Podatkowe aspekty funkcjonowania polskiej fundacji rodzinnej zyskują na znaczeniu,
zwłaszcza w kontekście transakcji biznesowych. Wprowadzenie fundacji rodzinnej do
procesu sprzedaży udziałów może istotnie zmienić obraz transakcji, bowiem sprzedający
odnosi korzyści związane z brakiem naliczenia podatku dochodowego w momencie
sprzedaży, natomiast kupujący czuje się pewniej nabywając udziały od osoby prawnej,
aniżeli od osoby fizycznej.
Polskie fundacje rodzinne dokonujące transakcji, a także osoby rozważające założenie
fundacji rodzinnej w celach inwestycyjnych, powinny pamiętać, że tam, gdzie można
oczekiwać znacznych korzyści podatkowych, pojawia się również ryzyko interpretacyjne.
Przypomnieć należy w tym miejscu o obowiązującej w Polsce od blisko 8 lat klauzuli GAAR
(General Anti-Avoidance Rule), zgodnie z którą organy podatkowe mogą uznać, że
dokonana przez podatnika czynność miała na celu wyłącznie uniknięcie
opodatkowania
, a co za tym idzie postanowić, że z perspektywy podatkowej nie jest
możliwe osiągnięcie takiej korzyści i nałożyć na podatnika obowiązek zapłaty podatku.

Klauzula GAAR a działalność polskich fundacji rodzinnych

Organ podatkowy może dojść do wniosku, że polska fundacja rodzinna została założona
nie w celu spełniania swojej podstawowej funkcji, czyli ochrony i pomnażania majątku, ale
po to, by uniknąć opodatkowania. Stanie się tak, gdy fundacja rodzinna zostanie założona
wyraźnie „pod transakcję”. Co może o tym świadczyć? Przy badaniu czy doszło do
nadużycia prawa, organy podatkowe zbadają treść statutu fundacji rodzinnej,
harmonogram podejmowania czynności, a także odstęp czasowy pomiędzy wniesieniem
do fundacji rodzinnej danego składnika majątkowego (np. udziałów lub akcji) a jego
zbyciem.
Jednym ze sposobów na zabezpieczenie się przed zarzutem sztucznego dokonania
czynności wyłącznie w celu uniknięcia opodatkowania jest uzyskanie pozytywnej
interpretacji podatkowej indywidualnej, w której organ podatkowy po przeanalizowaniu przedstawionego przez podatnika (fundację rodzinną lub fundatora) stanu faktycznego
wypowie się, czy planowana transakcja jest zgodna z przepisami ustawy.
Dobrą wiadomością dla polskich fundacji rodzinnych i ich fundatorów jest fakt, że pojawiły
się już interpretacje indywidualne potwierdzające korzystne traktowanie fundacji
rodzinnych pod względem opodatkowania. Jak wskazują jednak eksperci, w przypadku
kontroli fundacji rodzinnej przez organy podatkowe, kluczowe znaczenie dla ustaleń
będzie miała okoliczność czy fundacja rodzinna faktycznie spełnia swoją funkcję określoną
w ustawie, czy jedynie służy jako narzędzie do sztucznego obniżenia zobowiązań
podatkowych.

Wyzwania dla polskiej fundacji rodzinnej

Po dziewięciu miesiącach od wprowadzenia ustawy o polskiej fundacji rodzinnej, próżno
szukać drastycznych zmian na rynku transakcyjnym lub ugruntowania niepokojącej
praktyki – czy to fundatorów fundacji rodzinnych czy też organów podatkowych. Z naszych
obserwacji wynika, że obecność polskiej fundacji rodzinnej jako strony transakcji nie budzi
już wątpliwości.
Konieczne również będzie wypracowanie praktyki w zakresie możliwości inwestycji przez
polskie fundacje rodzinne w kryptowaluty. Przypomnienia wymaga, że rynek kryptowalut
nie jest w Polsce uregulowany, nie podlega nadzorowi Komisji Nadzoru Finansowego,
przez co inwestycje w tym obszarze charakteryzują się jednym z największych stopni
ryzyka. Skoro polska fundacja rodzinna ma obowiązek prowadzenia działalności w
interesie jej beneficjentów, aktywność w tak ryzykownym obszarze może zostać uznana
przez audytorów fundacji rodzinnej (Audyt fundacji rodzinnej – jakie obowiązki czekają na
nowe polskie fundacje rodzinne?
) za sprzeczną z celem fundacji rodzinnej.

Nieoczywiste i nowe atrakcyjne sposoby wykorzystania polskiej fundacji rodzinnej

Dzięki korzystnemu opodatkowaniu przewidujemy, że polskie fundacje rodzinne coraz
częściej będą stronami transakcji o wysokiej wartości, co doprowadzi do ulokowania w
tych wehikułach znacznego majątku. Ponadto, ze względu na ustawowy „obowiązek”
pomnażania majątku, fundacje rodzinne znajdą się blisko szeroko rozumianego rynku
inwestycyjnego, także z uwzględnieniem private equity i venture capital.

Podsumowanie

Po dziewięciu miesiącach od wprowadzenia w Polsce możliwości zakładania polskich
fundacji rodzinnych, na wiele pytań, które zadawali sobie fundatorzy udało się znaleźć
odpowiedzi i wypracować akceptowaną przez organy podatkowe i sądy rejestrowe
praktykę, przy czym część istotnych dla fundacji rodzinnych lub osób rozważających
ułożenie sukcesji kwestii wciąż pozostaje pod znakiem zapytania.
Obecnie brak jest informacji o projektowaniu zmian w przepisach, które miałyby
ograniczyć możliwość wykorzystania polskich fundacji rodzinnych w pomnażaniu
majątku, ani takich, które rozwiałyby przedstawione w przedmiotowym wpisie
wątpliwości. Pozostaje nam zatem czekać, aż ostatecznie ugruntuje się praktyka rynkowa i
prawna w tym zakresie. Tymczasem, przystąpienie do bardziej złożonych transakcji lub
inwestycji poprzedzić dokładną analizą prawną.